ديپلوماسي ملّي دكتر مصدّق

عبدالعلی معصومی
پرداختن به ديپلوماسي دكتر مصدّق مستلزم شناخت وضعيّت سياسي آن روز جهان است. بر اين اساس, پيش از ورود به مبحث اصلي, بايد به تضادهاي مهمّ جهان در آن دوره اشارهيي كرد.
1ـ تضاد خلق با امپرياليسم
هر پديدة اجتماعي حامل تضادهاي متعدّدي است و در هر پروسه, يكي از آنها تضاد عمدة آن پديده ميباشد. وجه تمايز اين تضاد با ساير تضادهايي كه بر روي هم در تكوين آن پديده دخالت دارند, در اين است كه حلّ قطعي ديگر تضادها بر محور حلّ اين تضاد صورت ميپذيرد. جوامع جهاني نيز به مثابه يك پديدة مركّب, در هر مقطع زماني, داراي يك تضاد عمده ميباشند.
تا قبل از استقرار امپرياليسمِ صدور سرمايه, تضاد عمدة جهاني, تضاد كار و سرمايه بود. بر اين اساس, در آن دوره, دولتهاي صنعتي اروپا نظير انگلستان, آلمان و فرانسه, كانون مبارزة طبقاتي به شمار ميآمدند. با توجّه به اين واقعيّت بود كه ماركس, به حق, بر قويترين حلقة كشورهاي صنعتي بهعنوان مبداٌ انقلابهاي سوسياليستي انگشت نهاد...